De nachtopvang aan de Oranje Nassaulaan is voor dak- en thuislozen die via de gemeente vallen onder Maatschappelijke Opvang. Veel arbeidsmigranten vallen hier niet onder. Fotograaf: Alfred Heeroma - Bron: Den Bosch Politiek
Steeds vaker komt het voor dat arbeidsmigranten dakloos raken als ze hun baan verliezen. Er is echter geen goed zicht op het aantal mensen die in een dergelijke situatie terecht komt. Ook in Den Bosch is geen goed zicht op alle arbeidsmigranten die dakloos worden. Daarvoor zijn diverse redenen. Het hindert echter wel in het streven om te komen dakloosheid in 2030 niet meer te laten voorkomen.
De meeste arbeidsmigranten komen uit de EU. Binnen de EU is een vrij verkeer van personen en goederen (Schengen) en mogen Europeanen ook binnen Europa werken. In Nederland zijn naar schatting 700.000 tot 900.000 arbeidsmigranten (ook van buiten Europa). Lang niet alle arbeidsmigranten staan ingeschreven en daardoor is het lastig om alle arbeidsmigranten in beeld te krijgen.
In eerste instantie is een werkgever verantwoordelijk voor de huisvesting van arbeidsmigranten, maar het is al jaren bekend dat dit in de praktijk niet goed gaat, bijvoorbeeld omdat huisvesting is gekoppeld aan werk.
Het komt regelmatig voor dat arbeidsmigranten worden ondergebracht in woningen die daarvoor niet geschikt zijn. De gemeente controleert hierop en zo werd in 2024 op 30 locaties geconstateerd dat er illegaal arbeidsmigranten woonden. Deze migranten moesten daarop de woning verlaten en de gemeente verwacht dat een aantal daarvan dakloos zijn geworden.
Dat dit probleem er is, wordt bijvoorbeeld zichtbaar bij de winteropvang. Afgelopen winter werden hier 114 unieke personen opgevangen en 90% hiervan was arbeidsmigrant. In 2023 werd een onderzoek (ETHOS) gedaan onder daklozen. Toen werden er op 1 dag 1008 dak- en thuislozen geteld. Minstens 177 hiervan hadden een niet-Nederlandse identiteit. Mogelijk zijn dit er meer, want niet van iedereen kon de nationaliteit worden vastgesteld.
De arbeidsmigranten zorgen ook geregeld voor overlast. Dit gaat zowel om mensen die in een woning verblijven als mensen die op straat verblijven. Waar mogelijk wordt hier actie op ondernomen, bijvoorbeeld Toezicht en Handhaving en Bemoeizorg. De gemeente geeft echter aan dat ze het probleem niet alleen kan oplossen. Vooral migranten die op straat verblijven kunnen snel afglijden naar een situatie waar de kans op werk steeds kleiner wordt.
Het helpen van dakloze arbeidsmigranten is niet altijd even gemakkelijk omdat regelgeving in de weg kan zitten. Een migrant die minder dan vijf jaar aaneensluitend hier gewerkt heeft kan bijvoorbeeld niet worden geholpen vanuit de Wmo. Een arbeidsmigrant die wel meer dan vijf jaar aaneengesloten heeft gewerkt heeft dezelfde sociale rechten als een inwoner met een Nederlandse identiteit en bijvoorbeeld gebruik kunnen maken de maatschappelijke opvang. De gemeente is nu bezig om een netwerk op te zetten waarbij diverse professionele organisaties beter gaan samenwerken. In dit netwerk zitten Bemoeizorg, Toezicht en Handhaving, de gemeente, Stichting Loods, de vreemdelingenpolitie en de straatverpleegkundige. Deze hebben dan weer contact met opvanglocaties zoals de huiskamer Eigentijd, de inloop bij de Grote Kerk (maandag) of de inloop bij het Inloopschip (woensdag) voor een kop koffie, het opladen telefoon met identificatie of ondersteuning bij bijvoorbeeld medische problemen.
Den Bosch is niet de enige gemeente die kampt met dit probleem. Elke stad kiest voor een passende oplossing. Zo is er in Eindhoven een pilot in samenwerking met het Leger des Heils waarbij er 15 doorstroomplekken zijn waar dakloze arbeidsmigranten terecht kunnen om te werken aan hun herstel of terugkeer naar land van herkomst. Dit is is een succesvolle pilot en nu al zijn niet alle plekken meer bezet. In Den Bosch is er momenteel geen locatie beschikbaar en de vraag is of het als een permanente oplossing nodig is. Het college ziet meer in een regionale samenwerking, waarbij mogelijk een samenwerking met Eindhoven een optie is. Er wordt ook naar Tilburg gekeken.
Wethouder Pieter Paul Slikker is ook in Rotterdam gaan kijken. Daar is huisarts Michelle van Tongerloo al jaren bezig om buiten het systeem om hulp te geven aan mensen die buiten de boot vallen. Om dat mogelijk te maken heeft ze de stichting Lekker Geven opgericht waar particulieren en bedrijven kunnen doneren om zorg voor dak- en thuislozen mogelijk te maken en dat werkt prima. Ze merkt dat ambtelijke organisaties uit het systeem steeds vaker bij haar aankloppen voor hulp en advies, terwijl het eigenlijk andersom zou moeten zijn.
