Verandering Weener XL noodzakelijk
15-May-2026 20:33

Leestijd 5 minuten

Veel mensen kennen Weener XL als een sociale werkvoorziening, maar in de praktijk zit anders in elkaar. Tot 2015 bestond de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW). Mensen die niet in staat waren zelfstandig werk te vinden konden in dienst komen bij Weener XL en worden door het Rijk conform de WSW betaald. Dit is een vrij riante subsidieregeling. In 2015 werd de Participatiewet ingevoerd waarbij het uitgangspunt is dat mensen naar een reguliere baan worden geleid. De subsidiëring hiervan komt uit de zogenaamde BUIG-budgetten (Budget Gebundelde Uitkering). De gemeente krijgt hiervoor budget van het Rijk om diverse wetten (Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz) uit te voeren. Deze subsidiëring is minder ruim die van de WSW. Bij Weener XL werken steeds minder mensen die onder de WSW vallen (sinds 2015 stromen daar geen mensen meer in) en steeds meer die onder de Participatiewet vallen. Dit betekent dat Weener XL zich hierop zal moeten aanpassen.

Functie Weener XL
Door de rol die Weener XL vervult zijn er in verhouding maar weinig mensen die in de bijstand zitten, als dit vergeleken wordt met andere grote steden. Dit komt doordat de gemeente Den Bosch veel meer dan andere grote gemeenten werk subsidieert (LKS; loonkostensubsidie). Mensen uit de bijstand worden door Weener XL voorbereid op regulier werk. De bedoeling van de Participatiewet is dat mensen doorstromen van Weener XL naar een externe werkgever. Het kan echter zijn dat iemand niet 100% inzetbaar is en dan betaalt de gemeente een deel van het loon en de externe werkgever de rest. Hiermee is iemand aan het werk en zit niet meer in de bijstand.

Weener XL vervult een belangrijke rol om mensen uit de bijstand naar werk te begeleiden. Uit een landelijke benchmark blijkt dat Weener XL dit beter doet dan veel andere sociale werkvoorzieningen in grote steden. Dit betekent dat Weener XL een gezonde financiële basis heeft, maar dat dit over 10 tot 15 jaar anders zal zijn. De groep die onder de WSW valt (en ruim wordt gesubsidieerd; in 2024 44%) wordt kleiner (pensionering of uitstroom naar regulier werk) terwijl de groep die valt onder Participatiewet groter wordt (in 2024 56%). Ook de begeleiding van beide groepen is anders. Dat vraagt om een organisatorische aanpassing.

Weener XL begeleidt niet alleen medewerkers uit de bijstand naar een plek op de reguliere arbeidsmarkt, maar werkt ook aan integratie, inburgering en activatie van mensen. Doel is dat iedereen een gelijke kans heeft om mee te doen in de samenleving.

Veranderende toekomst
Om voorbereid te zijn op de veranderende toekomst, heeft Weener XL een toekomstverkenning opgesteld. De afgelopen jaren is er geïnvesteerd in sociale veiligheid, leiderschap, herstructurering en professionalisering. De komende jaren zal er ingezet moeten worden om de organisatie aan te passen aan de veranderende omstandigheden. Uitgangspunt is daarbij talentontwikkeling en het versterken van sociale, basis-, werk- en vakvaardigheden. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met de veranderende arbeidsmarkt waarbij digitalisering een steeds belangrijkere rol gaat spelen. Meer samenwerking met andere marktpartijen is daarbij van belang, dat gaat van woningcorporaties, energiecoöperaties en werkgevers in bouw en infra tot organisaties in de Maatschappelijke Ontwikkeling.

Er zal een groep zijn die niet begeleid kan worden naar uitstroom naar externe werkgevers. Deze mensen zullen dan in dienst blijven van Weener XL (en daarmee de gemeente). Hieronder valt ook beschut werk (bijvoorbeeld prikkelarme omgeving). Daarmee blijft Weener XL een productiebedrijf (in 2024 werkten hier 247 mensen), maar biedt ook werk op andere vlakken zoals Vindingrijk, groenvoorziening en post (samen 424 mensen). Het doel zal blijven een uitstroom naar regulier werk (400 mensen in 2024). Er werden ook mensen gedetacheerd bij andere werkgevers (in totaal 332). Daarmee ondersteunt Weener XL ruim 1400 mensen in de doelgroep WSW en Participatiewet.

Effecten toekomst
Doordat de gemeente meer BUIG-budget besteedt aan het subsidiëren van banen dan aan bijstand, houdt ze onder de streep geld over. Daarmee doet de gemeente het beter dan de meeste andere grote (100.000 inwoners of meer) steden.

Weener XL verwacht dat tussen 2025 en 2035 de groep werkend op basis van WSW zal halveren en daarmee neemt de groep werkend onder de Participatiewet verder toe. Die groep wordt ook diverser en complexer bijvoorbeeld door multi-problematiek (verslaving/ GGZ), taalachterstand en andere kwetsbare groepen zonder uitkering.

Adviesbureau Berenschot heeft een scan gedaan naar wat de gevolgen zijn van de veranderende personeelsbezetting. Als er in financieel opzicht niets wijzigt, zal met het huidige beleid een krimp van 15% van het huidige aantal werknemers plaatsvinden tot 2035. Dat betekent in absolute zin dat het aantal werkplekken na 2035 in 10 jaar zal halveren. Hier gelden wel verschillen marges afhankelijk van het gekozen beleid.

Externe factoren
Weener XL heeft niet alles zelf in de hand. Zo wil de gemeente de stad laten groeien naar 200.000 inwoners, waarmee er ook een kans op toename is van het aantal mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Verder merkt ze op dat binnen de beroepsbevolking het aantal ouderen tussen 55 en 70 jaar zal toenemen en het aantal jongeren van 15 tot 25 jaar juist afnemen. Dit zal leiden tot een blijvende krapte op de arbeidsmarkt. Het aantal kwetsbare mensen zal ook toenemen bijvoorbeeld door jongeren zonder startkwalificatie, migratie en mensen met een GGZ-problematiek. Het zal ook zoeken blijven naar een juiste kwalificatie van werknemers. Door de veranderende inhoudelijkheid van de arbeidsmarkt kunnen nu al veel vacatures niet worden ingevuld doordat werknemers niet over de juiste kennis beschikken. Het streven blijft om kwetsbare mensen toch een gelijke kans te geven op de arbeidsmarkt.

Politieke keuzen kunnen ook een rol spelen. Veranderend beleid ten aanzien van sociale werkvoorzieningen heeft directe impact, maar ook zaken als duurzaamheid en klimaatgerelateerd beleid kan invloed hebben. Het huidige beleid van Weener XL is gebaseerd op vertrouwen, maatwerk en menselijke maat, maar het is de vraag of dat bij toenemende complexiteit van de doelgroep nog hanteerbaar blijft.

De verkenning geeft aan dat de komende 10 jaar geen grote veranderingen in het bedrijfsbeleid nodig zijn, maar men die tijd wel moet gebruiken om zich voor te bereiden op veranderingen.

Auteur: Alfred Heeroma

238 keer werd dit bericht gelezen

Documenten:

Toekomstverkenning Weener XL