Krimp en geen groei
11-Apr-2026 14:18

Leestijd 7 minuten

Wie mij een beetje kent en/of volgt, weet dat ik tegen groei ben, althans als het te maken heeft met economie. Als het om het klimaat gaat publiceert het IPCC al jaren verontrustende rapporten. Al in de jaren zeventig van de vorige eeuw waarschuwde de Club van Rome al dat de snelheid van groei zoals die toen was, tot grote problemen zou zorgen. Corona wees ons op een probleem dat we niet kenden. De recente oorlogen leerden ons dat we afhankelijk zijn van anderen en niet op eigen benen kunnen staan. We worden overspoeld met rode lijnen en vlaggen, maar doen … niets. Dat moet maar eens afgelopen zijn.

In Nederland leven we al decennia op te grote voet en door de vergrijzing is dat niet meer vol te houden. We proberen de economie nog draaiende te houden door veel mensen uit het buitenland hier te laten werken, maar geven het liefst stank voor dank. We smijten bakken met geld tegen een muur om maar te zorgen dat doorvoer van goederen naar de rest van Europa kan doorgaan en daar geld aan te verdienen. We weten allang dat dit niet is vol te houden, maar negeren elk signaal. Rapporten vol met rampscenario's liggen te verstoffen in bureauladen. Het kleine groepje mensen dat wel oog heeft dat het niet zo door kan gaan wordt weggezet als een linkse meute en dan vooral door diegenen die ten koste van alles geld willen blijven verdienen. Wetende dat het systeem waarin ze werken allang verrot is.

En dan komt de gemeente Den Bosch met een brief over economische positionering waar mijn broek vanaf zakt. Waarom? Omdat het vanaf druipt dat men gewoon leugens aan het verkopen is.

Wat is het geval? In de regio Eindhoven zit een groot bedrijf met de naam ASML. Niet zomaar een bedrijf, maar in financieel opzicht het grootste bedrijf van Europa. En dat is vanuit economisch oogpunt heel fijn. Het biedt veel werkgelegenheid en brengt veel. Maar er is ook een duidelijke keerzijde en dat het alles opslurpt wat er maar op te slurpen is. Sporthallen, huizen en andere voorzieningen worden opgekocht om het bedrijf uit te breiden. Daarbij heeft het aangegeven dat ze 20.000 medewerkers meer nodig heeft en dat er maar huizen gebouwd moeten worden. Dat de meeste van die medewerkers geen Nederlanders zullen zijn, dat wordt niet vermeld. Als dat wel zo zou zijn, zouden die AZC tegenstanders hier ook wel op de stoep hebben gestaan. Maar niets van dit alles, het is een grote lofzang.

Een lofzang waar ook Den Bosch wel denkt van te kunnen profiteren. Het zal niet geheel toevallig zijn dat Den Bosch met het IKDB zich wil ontwikkelen als datastad en dat ze jaren geleden het JADS binnen de stadsgrenzen hebben gehaald. En laat men ook in Den Bosch diverse hogescholen hebben die hierop aan kunnen sluiten zoals KW1c, Avans, Yuverta en de HAS. En wat lees ik in het positionings paper: "Ondanks de gunstige ligging en de aanwezigheid van talent en bedrijvigheid, blijft het verdienvermogen in 's-Hertogenbosch achter. De economie van 's-Hertogenbosch groeit nu met ongeveer 1,1% per jaar. Dat is te weinig om de basis van onze brede welvaart en publieke en sociale voorzieningen in de toekomst te betalen."

Om te begrijpen wat hier staat, moet u weten wat brede welvaart inhoud. Dat gaat namelijk over welzijn en daarbij horen termen als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. En de gemeente wil dat bekostigen met economische groei. Voor uw informatie: als de economie groei stijgt, dan daalt het welzijn. Dat is uit de welzijnsindex te halen. Men wil dit graag verkopen als complementair, maar dat is het niet.

Wat het Bossche college zegt is dat een stijging van de lokale economie met 1,1% te weinig is om ons sociaal welzijn te bekostigen. Een groei van de economie betekent dat er meer geld (of waarde) in de stad aanwezig is, maar de praktijk is dat lang niet iedereen daarvan profiteert. Een gegeven dat al decennia zo is.
De gemeente ziet blijkbaar ook veel in digitalisering en AI. Nu hoeft dat niet negatief te zijn, want als er minder mensen zijn om het werk te doen zou men best robots kunnen inzetten. Dat gaat alleen om werk wat dus ook door mensen gedaan kan worden, want laten we wel wezen, een robot is slechts een mechanisch geheel dat helemaal niet kan totdat we er data aan toevoegen zodat het wel iets kan. En waar komt die data vandaan? Juist uit het menselijk handelen.

Maar om AI en digitalisering als een vliegwiel te zien, dat gaat mij toch echt heel veel stappen te ver. Digitalisering inzetten om nog meer geld te verdienen zou nu net niet het uitgangspunt moeten zijn. Het is slechts bedoeld om functies waar te weinig mensen voor zijn in te vullen. Zo worden robots ingezet in verzorgingstehuizen. Enerzijds om alleenstaande ouderen gezelschap te houden, maar ook om ze bijvoorbeeld te herinneren dat ze medicijnen moeten innemen. Het is een vervanging, geen uitbreiding.

Blijkbaar vindt Den Bosch het geen probleem om hun ziel en zaligheid te verkopen aan de 'cloud' terwijl bij steeds meer instellingen de alarmbellen afgaan (ik noem maar hacks die plaatsvinden of de onbetrouwbaarheid van de Amerikaanse regelgeving).

En voordat u denkt dat de gemeente daar geen oog voor heeft, dat heeft men wel, maar men heeft geen idee waar men het over heeft. Ik lees:
• Onafhankelijkheid: Europese data op Europese servers om zo onafhankelijk te zijn van Amerikaanse Big Tech bedrijven;
• Betrouwbaarheid: Organisaties willen de voordelen van AI, maar zonder verrassingen en met garanties;
• Transparantie: Uitlegbare en toetsbare systemen met toezichthouders;
• Onderlinge verbondenheid: Gegevens, processen en systemen die elkaar versterken;
• Menselijke regie: Ethiek: de mens beslist en AI ondersteunt.

Voor de duidelijkheid: dit alles bestaat al jaren, maar weigert de overheid al net zolang om er gebruik van te maken. Vaak met excuus dat de aanbieders van deze fundamenten te klein zijn. Vindt u het gek als er geen gebruik van maakt. En zodra die bedrijven iets te groot worden, worden ze door de VS opgekocht. Met dank aan gemeenten als Den Bosch (en anderen) die geld steken in projecten die niet (Europees) worden beschermd.

Maar de grootste fout die Den Bosch maakt (en niet alleen Den Bosch) is wel dat men weer van bovenaf iets wil opleggen. Den Bosch moet zich maar conformeren naar de kansen die Brainport biedt, maar vraagt de burger helemaal niets. "Als college zien ook wij enorme kansen en omarmen we deze strategie en positionering. Zelfbewust, vertrekkend van waaruit we goed zijn, potentie hebben en eigen ambities. Offensief, omdat we het belang zien van nú inzetten op een toekomstbestendig verdienvermogen en daarmee onze brede welvaart."

Ik kan u zeggen dat ik deze brief van het college aan de gemeenteraad met walging heb gelezen. Het laat zien dat men nog steeds niet door heeft dat groei destructief is en dat men zich laat leiden door derden (Brainport) en niet zelf de eigen keuzen maakt.

En de gemeenteraad zal hier vast weinig mee doen, want zo'n beetje elke partij had economische groei in het verkiezingsprogramma staan. Ik ben blij om te zien dat op kleine schaal mensen wel bezig zijn om lokaliteit te bevorderen, zoals kleinschalige voedselbossen of particulier beheerde buurthuizen. Het kan namelijk echt, sociaal kapitaal omzetten in iets waardevols zonder deze grootsheidswaanzin van de gemeente.

Kom maar op met die krimp, ik ben al jaren bezig met de voorbereiding.

Auteur: Alfred Heeroma

92 keer werd dit bericht gelezen

Documenten:

Brief college over economische positionering