Gemeenteraad voert niets uit
21-Feb-2026 12:45

Leestijd 6 minuten

Op 18 maart mogen burgers gaan stemmen voor de 39 leden van de gemeenteraad. Daarvoor is een stemwijzer opgesteld en die heb ik ingevuld. De best scorende partij kwam tot 70%, wat op zich al verbazend is. Nu was die vragenlijst ook niet echt heel fraai.

Geen enkele partij is voor het tegengaan van de groei van de stad en ook toerisme is de meeste partijen geen doorn in het oog. Daar verliezen wat mij betreft al veel partijen. Groei is namelijk nu net wat je niet moet hebben, maar schijnbaar zit het zo in het DNA van de partijen dat tegen groei zijn gewoon 'not done' is.

Ook bevatten de vragen maar weinig over de resultaten van de twee burgerberaden die hebben plaatsgevonden. Een ombudsman voor ouderen en een referendum zijn nu niet bepaald hoogvliegende vragen. Ook een vraag of Den Bosch wel een ICT-stad moet worden, komt niet voor. Wel de voor de hand liggende vragen over bouwen van woningen, industrieterreinen en de dooddoener van asielopvang. Het doet me denken aan de hersenloze confrontatie (zoek maar online wat Klaas Vaak als een gevecht met woorden bij elkaar heeft gebracht). De boom der kennis ontbreekt en wellicht is het beleid wat wordt gevoerd wel net zo verdovend al cocaïne.

Nu zijn al die partijprogramma's hartstikke leuk en aardig, maar wat heb je eraan? Om daar een antwoord op te geven moet eerst duidelijk zijn wat de gemeenteraad eigenlijk is. Volgens Wikipedia is het een orgaan van volksvertegenwoordigers die besluiten neemt namens de inwoners en die dan uitgevoerd worden door het dagelijks bestuur van de gemeente. In theorie klopt dat, maar de praktijk is wat weerbarstiger. Het is namelijk de gemeente (dagelijks bestuur) die met voorstellen komt en de gemeenteraad mag dan zeggen of ze ermee akkoord zijn (al dan niet met aanvullende eisen) of niet. In de meeste gevallen stemt de gemeenteraad ermee in. Urenlange discussies vinden plaats over de onderwerpen en daarin wordt meer de tegenstelling tussen de partijen belicht dan wordt gekeken naar het algemeen belang. De praktijk is ook dat de coalitie (de partijen die de wethouders leveren) in de meeste gevallen geen probleem hebben met die voorstellen.

Nu kun je zeggen dat de coalitie (een meerderheid) gekozen is door de burgers, maar dat is niet zo. De coalitie wordt namelijk gevormd door meerdere partijen die allemaal water bij de wijn hebben gedaan. Dus als er een partij is die in de stemwijzer 100% scoort, zal deze in de praktijk veel minder waar kunnen maken. Nu wordt geacht dat de kiezer dit dient te weten, maar als kiezer weet je van te voren niet op welke gebieden partijen water bij de wijn gaan doen.

De gemeenteraad is vooral een referentiekader. In de praktijk voeren ze niets uit. Ze bouwen geen huizen, zorgen niet voor de aanleg van groen of helpen mensen op een sociaal vlak. Het zijn 39 mensen die een mening hebben en daarmee voorstellen van de gemeente toetsen.

Wie denkt dat de gemeenteraad (of welke volksvertegenwoordiging dan ook) op een democratische wijze functioneert, heeft het naar mijn mening verkeerd. Dat zit hem in artikel 129 lid 6 van de grondwet: 'De leden stemmen zonder last' (vroeger was daarbij ook 'zonder ruggespraak' gevoegd, maar dat is ongeveer 30 jaar geleden geschrapt). De leden stemmen namelijk niet zonder last, want de partijdiscipline verlangt dat leden stemmen zoals de meerderheid van de fractie het wil. Zelfs als je als lid ergens tegen bent en de rest van de fractie voor, dan moet je voor stemmen. In mijn optiek het meest ondemocratische wat er bestaat. Wie wel eens een ledencongres heeft bijgewoond, ziet ook dat er onder de leden verdeeldheid bestaat, maar die wordt door een meerderheid vakkundig de kop ingedrukt. Democratie is het recht van de meerderheid. Er wordt echter een belangrijke bijzin vergeten: 'met inachtneming van het belang van de minderheid'.

Is stemmen voor de gemeenteraad dan zinloos? Dat is een lastige vraag. Dat begint er al mee dat amper 50% van de kiesgerechtigden gaat stemmen. Daarmee is een belangrijke basis voor de democratie al behoorlijk in twijfel te trekken.
Van de 50% die wel gaat stemmen, kiezen de meeste mensen op basis van gevoel. De partijprogramma's zijn vaak niet bekeken en wordt een stem uitgebracht op populaire onderwerpen (of persoon) zonder dat wordt gekeken naar de andere standpunten van de partij.
Maar er is nog iets dat vaak niet wordt besproken. Dat is dat veel burgers slechts een beeld hebben van wat er in hun eigen buurt speelt. Nog niet eens van de wijk (waar buurten een onderdeel van zijn), laat staan van wat er buiten de wijken speelt. Veel burgers hebben geen idee welke weg ze moeten bewandelen als ze ergens tegenaan lopen. Als je geluk hebt is er nog een wijkraad (want dat is ook een uitstervend fenomeen), maar dat weten veel burgers ook niet. Door het beperkte zichtveld missen burgers belangrijke zaken. Zaken waar je als burger wel iets over moet zeggen als je stemt.

Bij het laatste burgerberaad kwam naar voren dat de participatie van burgers beter moet, dat gemeente (lees ambtenaren) anders moeten gaan werken. Daarover niets in de stemwijzer. Wat veel burgers ook niet weten is dat over het geld dat gemeente beschikbaar heeft, slechts een klein deel aan beleid wordt uitgegeven. Het grootste deel gaat namelijk op aan salarissen van ambtenaren en functioneren van de gemeentelijke organisatie. Daarnaast krijgt de gemeente ook geld van het Rijk waar al van vaststaat waar het aan moet worden uitgegeven, denk aan WMO of jeugdzorg. De gemeente mag slechts accentverschillen in aandachtsgebieden aangeven. Daarnaast is er ook nog beleid waar de gemeente weinig over te zeggen heeft. Zo komt er een nieuwe spoorlijn die door de stad loopt. Dat kan de gemeente niet weigeren, ze kunnen slechts voorwaarden stellen. Zelfs als de gemeente zou besluiten geen windmolens te plaatsen in de Rosmalense polder, dan kan de provincie dit alsnog afdwingen.

En zo blijven er nog wat broodkruimels over waar de gemeenteraad wel iets over mag zeggen. Belangrijke broodkruimels, dat wel. Belangrijk omdat het vaak heel dicht bij de bewoners van de stad komt. Alleen weten de bewoners dat vaak niet. Slechts de mensen die interesse hebben in de politiek (en dat zijn er steeds minder) en die een grote mond hebben (en dan bedoel ik niet de schreeuwers) die komen in beeld. Ook dat is opgemerkt bij het laatste burgerberaad.

En waarom de kop 'gemeenteraad voert niets uit'? Dat komt omdat alles wat in deze stad gebeurt wordt uitgevoerd door anderen. Soms de gemeente, soms corporaties, het COA, Welzijnsorganisaties, culturele instellingen enzovoort. De gemeenteraad kan slechts beslissen waar meer aandacht voor moet komen. En dat veel gemeenteraadsleden zelf niet weten wat de gemeente wel of niet doet (dat blijkt wel uit de schriftelijke vragen die gesteld worden) baart eigenlijk veel zorgen. Zelfs lees ik in partijprogramma's zaken die rechtstreeks tegen de wet ingaan. En daarom is het van belang dat burgers beseffen dat gemeenteraad niets uitvoert, slechts meepraat over de koers die gevaren wordt, waarbij de bestemming vaak vaag is.

Auteur: Alfred Heeroma

90 keer werd dit bericht gelezen