Geen gelukkig nieuwjaar
01-Jan-2026 11:12

Leestijd 6 minuten

Begin van dit decennium zorgde corona voor een keerpunt. Vaak wordt nu gesproken over de periode voor en na corona. Het is twijfelachtig of 2025 ook als een keerpunt wordt gezien, maar dat zou eigenlijk wel moeten.

In 2025 werd duidelijk dat het aantal bewoners dat onder een autocratie leeft groter is dan een dat onder een democratie leeft. Dat zou niet erg zijn als mensen hier bewust voor kiezen, maar vaak is dat niet zo, althans een flink deel van de bevolking niet. Ik vrees dat veel inwoners in de VS niet willen dat het land is wat het nu is geworden en er zijn zelfs Amerikanen die op de vlucht slaan. Hoewel de VS officieel nog als een democratie te boek staat, is het dat niet meer. Welke democratie wil nu mensen deporteren, boten beschieten zonder bewijs voor de onderbouwing, olietankers in beslag nemen een heulen met Poetin?

Niet alleen democratie verliest terrein, ook vrede. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn er niet zoveel oorlogen geweest als nu. Dat maakt niet alleen dat er meer vluchtelingen komen, maar ook dat humanitaire hulp steeds lastiger wordt. Sowieso al lastiger toen de de VS en een aantal andere landen fors sneden in de financiële ondersteuning. Als dieptepunt wel de aankondiging van Netanyahu dat diverse hulporganisatie niet meer welkom zijn in Gaza.

Niet alleen de situatie in de wereld verslechtert, ook hoe we ons leven laten beïnvloeden. Veel mensen lopen weg met AI, terwijl dit toch echt gezien kan worden als een grotere bedreiging dan een fysieke oorlog. In de jaren negentig zong de band Rage against the Machine al over 'Bullit in your head'. Dat ging niet over een echte kogel, maar het gedachtegoed dat tussen je oren terecht komt. Als de keuze die je maakt gebaseerd zou zijn op realiteit dan is te begrijpen waarom je keuzen maakt. Helaas dreigt door AI de realiteit op de achtergrond te raken. AI is namelijk helemaal geen bron die data creëert, maar een systeem dat heel snel bestaande informatie kan verbinden. Vergelijk het met een lege boekenkast. Daar vind je geen informatie. Laat mensen de boekenkast vullen en je hebt heel veel informatie, maar er nog geen weet van. Wat nu als de boeken die voor jou interessante informatie bevatten naar voren komen in die boekenkast? Dat is fijn, maar je weet niet of wat in die boeken staat wel klopt (realiteit is). Het hangt er maar vanaf welke boeken de mensen in jouw boekenkast hebben gezet. Het risico neemt toe dat je een gedachtegoed krijgt dat je aanstaat (in het gunstige geval) of dat onjuist is. Een dreiging die fors wordt onderschat. Het leidde al dat 'hallucinatie' tot woord van het jaar werd gekozen.

En dan is er nog de misleiding waar we constant aan bloot worden gesteld. Misleiding is ook een strijd tegen de realiteit. In sommige gevallen weten we dat we misleid worden, zoals in een supermarkt. Wie gelooft dat '2 + 3 gratis' nog iets met realiteit te maken heeft, zou zich direct zorgen moeten maken. Ook sociale media is een bron van misleiding. Niet iedereen heeft dat door, maar er wordt veel tegen gewaarschuwd. Toch blijven velen honkvast op Facebook, Tiktok, Whatsapp, Instagram enzovoort, terwijl men weet dat het niet goed is. Het is als een gokverslaafde die eigenlijk wel weet dat hij nooit kan winnen, maar het toch blijft proberen. Niet elke misleiding is echter zo zichtbaar. Wie een auto of een huis koopt, trapt ook in de misleiding want je betaalt heel veel kosten die eigenlijk niets met het huis te maken hebben. Al deze misleiding wordt ook wel Phishing for Phools genoemd.

Ook woorden lijken hun waarde te verliezen. Zo vinden nog steeds veel mensen het normaal om illegaal spullen (zoals vuurwerk) te kopen, terwijl illegaal echt iets is dat ingaat tegen de wet. Dingen en zaken kun je als illegaal bestempelen, maar een mens kan nooit illegaal zijn. Een mens bestaat, dat is nooit illegaal. Wellicht de locatie waar deze mens verblijft is illegaal, maar een mens op zichzelf kun je nooit illegaal noemen. En toch was er in 2025 de discussie om het te verbieden om iemand die hier illegaal verbleef, te helpen. Een medemens helpen kan en mag nooit verboden worden.

Maar waarom dan niet de wens voor een gelukkig nieuwjaar? Dat is niet omdat ik amper een half uur na middernacht een NL-Alert kreeg om alleen 112 te bellen als het echt nodig is. Blijkbaar was de nood bij heel veel mensen dusdanig hoog, dat ze wilden bellen. Op zich is dat niet een vorm van geluk. En dat is precies waarom ik u geen gelukkig nieuwjaar wens.

Geluk is namelijk gericht op een individu. Waarom bent u gelukkig? Mogelijk omdat u een (leuke) baan heeft, voldoende inkomen krijgt om een aanvaardbaar leven te leiden, u een dak boven u hoofd heeft, een leuke partner en gezellige kinderen hebt. Er zijn veel zaken die u als individu gelukkig kan maken. Nederland staat al jaren in de Top-5 van de World Happiness Index, maar een land vol gelukkige mensen wil nog niet zeggen dat het land gelukkig is. Als dat zo was, dan waren er niet zoveel protesten en mopperden we niet op van alles en nog wat. Om dat te bereiken is iets anders nodig, namelijk zingeving. Zingeving gaat over jouw bijdrage aan het collectief van de samenleving. Dat wil niet altijd zeggen dat jouw bijdrage je als individu gelukkiger maakt, maar wel de samenleving als geheel. De ultieme vorm daarvan is wel vrijwilligerswerk. Je doet dan iets dat je hopelijk zelf leuk vindt, maar dat ook bijdraagt aan het collectief. Laten we eerlijk zijn, als alle vrijwilligers vandaag zouden stoppen, dan hebben we als samenleving een groot probleem. Een veel groter probleem dan als een fabriek sluit en daardoor wellicht een groep mensen ongelukkiger wordt, omdat ze dan geen baan meer hebben.

Doordat steeds meer de realiteit wegebt, is het nodig dat mensen in alle realiteit zich inzetten voor de samenleving. Alleen mensen die met de voeten in de klei staan, voelen wat er leeft. Maar niet alles wat er leeft in de samenleving is realiteit. Veel is al tussen onze oren gekomen en dat zal alleen maar erger worden, tenzij we echt de keuze maken om af te rekenen met alles wat ons collectief bestaan bedreigt. We moeten op zoek naar het goede, al zal dat voor ieder individu wel anders zijn. Toch hoop ik dat als we voldoende goed dan, het ook bijdraagt aan het collectief.

Daarom wens ik u geen gelukkig nieuwjaar, maar wel een goed en vooral zinvol 2026.

Auteur: Alfred Heeroma

162 keer werd dit bericht gelezen