Een hengeltje uitwerpen
10-Jan-2026 10:56

Leestijd 4 minuten

Als ik het over phishing heb, dan zullen de meesten denken aan misleidende e-mails of misschien vreemde berichten op Whatsapp. Maar dan doe je het woord tekort, want phishing is in principe alles dat te maken heeft met misleiding. Dat gaat van zichtbare zaken zoals een nepagent voor de deur, tot financiële zaken zoals een woekerpolis. Wat veel mensen niet doorhebben is dat we de hele dag blootgesteld worden aan phishing, zelfs zoveel dat we het normaal gaan vinden. Het is een kwestie van wachten tot er iemand bijt.

Zo zat ik van de week te kijken naar een programma over mensen die naar Paraguay wilden emigreren omdat ze vonden dat hun vrijheid door de overheid in Nederland werd beperkt of dat er teveel straling was van 5G. Dit terwijl diezelfde mensen continu op hun mobiele telefoon zaten en alles deden via Facebook. Ze zijn wellicht zelfs tegen een AZC, maar hebben geen probleem om zelf 'vluchteling' te worden. In feite worden mensen misleid dat het hier slecht zou zijn en elders beter en ze trappen er nog in ook.

Maar dat is niet het enige waar mensen misleid worden. Loop een gemiddelde supermarkt in en de misleiding komt je tegemoet. Je wordt verleid om 5 producten te kopen door 2 + 3 gratis, maar dit natuurlijk een grote misleiding. En Nederlanders blijken dol op aanbiedingen, zelfs zo dol dat men in het buitenland verbaasd kijkt naar dit fenomeen. In België probeerde een supermarkt (AH) deze truc ook en dat was voor de minister aanleiding om een onderzoek te laten starten of de regels voor kortingen niet waren overtreden. Het ging hier om een aanbieden van 2 + 5 gratis.

Maar zelfs zonder die aanbiedingen worden mensen al misleid in een supermarkt, want bepaalde producten staan niet voor niets op ooghoogte

Ook op financieel vlak worden veel mensen verleid. Zo zouden mensen meer moeten beleggen, want dan krijg je meer geld (rendement). Dat andere mensen nog meer geld verdienen (of verliezen) door beleggen, hebben de meeste mensen niet door. Net zo goed als ze niet door hebben dat hun hypotheek bij een bank veel meer risico inhoudt dan gedacht. Vaak worden die hypotheken doorverkocht (dat was in 2008 zelfs oorzaak van een economische crisis). Het lijkt dan dat jij een contract hebt met een bank (en dat is ook zo), maar als die bank omvalt, kan het zomaar zijn dat er een andere schuldeiser op de stoep staat.

Vaak willen consumenten dat hun producten veilig zijn. Dat is logisch en daarvoor zijn er allerlei keuringsinstanties. Daarvan wordt verwacht dat die onafhankelijk zijn en niet omkoopbaar of te beïnvloeden, maar wie controleert dat? Ook de politiek is niet gevrijwaard van phishing, want wie denkt dat politiek alleen maar de kiezers vertegenwoordigt, heeft het mis. Als dat zo zijn, dan hoeven bedrijven en organisaties via lobby niet de deuren bij de politiek plat te lopen.

Zeg ik daarmee dat alle phishing slecht is? Nee dat zeker niet, want soms kan het ook leiden tot andere en zelfs betere inzichten. Helaas hebben de meeste mensen er geen weet van, want wie heeft er belang bij bepaalde wijze van phishing?

Het is steeds meer de vraag wat er nu echt is, wat nep en wat is misleiding. Het antwoord geven op die vragen is bijzonder lastig, zeker als je niet huis bent in bepaalde materie en moet vertrouwen op anderen. Vragen als 'is het nieuwe pensioenstelsel nu beter of slechter dan het oude?' of 'zijn gewasbestrijdingsmiddelen nu echt zo slecht voor mens en milieu?' of 'is Trump nu echt zo gevaarlijk?' zijn niet gemakkelijk te beantwoorden. Heel vaak gaan meningen de realiteit worden, terwijl dat helemaal niet zo hoeft te zijn. Wie het hardst zijn mening roept, krijgt wellicht de meeste aandacht, maar het zou net zo goed een vorm van phishing kunnen zijn.

Met de komst van AI wordt het beoordelen of iets werkelijkheid is ook steeds lastiger. Zo circuleren er honderden, zo niet duizenden, foto's en filmpjes op internet rond die weinig tot niets met de werkelijkheid te maken hebben, maar je zomaar kunnen beïnvloeden qua meningsvorming. En ChatGPT is als AI tool ook niet te vertrouwen. Afgelopen week ging de rector van de universiteit van Gent de mist in omdat ze citaten gebruikte die door AI waren verzonnen. Een rechter verklaarde een huwelijk ongeldig omdat ambtenaar een door AI gemaakte tekst gebruikte (met onjuiste huwelijksverklaring). Allemaal vormen van misleiding of phishing die gevolgen hebben.

De wereld om ons heen is enorm complex geworden, maar dat is geen reden om een complotdenker te worden. Wel is het goed om eens stil te staan tussen de informatiebrij die over ons wordt uitgestort. Simpele vragen als 'waarom hoor ik deze informatie?' en 'waarom hoor ik het nu?' kunnen helpen. Het zijn simpele vragen, maar ze beantwoorden is een stuk lastiger. Dan moet u toch maar eens een hengeltje uitgooien. Oh, wacht….

Auteur: Alfred Heeroma

121 keer werd dit bericht gelezen